ترجمه:

بریده باد هر دو دست «ابولهب» (و مرگ بر او باد)!(1)

هرگز مال و ثروتش و آنچه را به دست آورد به حالش سودى نبخشید!(2)

و به زودى وارد آتشى شعله‌ور و پر لهیب مى‌شود.(3)

و (نیز) همسرش، در حالى که هیزم‌کش (دوزخ) است.(4)

و طنابى در گردنش از لیف خرما است!(5)

شأن نزول:

مرگ بر ابولهب!

از «ابن عباس» نقل شده: هنگامى که آیه «وَ انْذُرْ عَشِیْرَتَکَ الأَقْرَبِیْنَ» نازل شد و پیغمبر مأموریت یافت فامیل نزدیک خود را انذار کند و به اسلام دعوت نماید (دعوت خود را علنى سازد) پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله بر فراز کوه «صفا» آمده، فریاد زد: «یا صَباحاهُ»! (این جمله را عرب زمانى مى‌گفت که مورد هجوم غافلگیرانه دشمن قرار مى‌گرفت، براى این که همه را با خبر سازند و به مقابله برخیزند، کسى صدا مى‌زد:

«یا صَباحاهُ»! انتخاب کلمه «صباح» به خاطر این بود که، هجوم‌هاى غافلگیرانه غالباً در اوّل صبح واقع مى‌شد).

هنگامى که مردم «مکّه» این صدا را شنیدند، گفتند: کیست که فریاد مى‌کشد؟

گفته شد: «محمّد» است، جمعیت به سراغ حضرتش رفتند، او قبائل عرب را با نام صدا زد، و با صداى او جمع شدند، فرمود: به من بگوئید: اگر به شما خبر دهم که سواران دشمن از کنار این کوه به شما حمله‌ور مى‌شوند، آیا مرا تصدیق خواهید کرد؟

در پاسخ گفتند: ما هرگز از تو دروغى نشنیده‌ایم.

فرمود: انِّى نَذِیْرٌ لَکُمْ بَیْنَ یَدىْ عَذابٍ شَدِیْدٍ: «من شما را در برابر عذاب شدید الهى انذار مى‌کنم» (شما را به توحید و ترک بت‌ها دعوت مى‌نمایم).

هنگامى که «ابولهب» این سخن را شنید گفت: تَبّاً لَکَ! أَ ما جَمَعْتَنا الَّا لِهذا؟!: «زیان و مرگ بر تو باد! آیا تو فقط براى همین سخن ما را جمع کردى»؟!

در این هنگام بود که، این سوره نازل شده: تَبَّتْ یَدا أَبِى لَهَبٍ وَ تَبَّ: «زیان و هلاکت بر دستان ابولهب باد که زیانکار و هلاک شده است».

بعضى در اینجا افزوده‌اند: هنگامى که همسر «ابولهب» (نامش «ام جمیل» بود) با خبر شد که این سوره درباره او و همسرش نازل شده، به سراغ پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله آمد، در حالى که آن حضرت را نمى‌دید، سنگى در دست داشت و گفت: من شنیده‌ام «محمّد» مرا هجو کرده، به خدا سوگند اگر او را بیابم با همین سنگ بر دهانش مى‌زنم! من خودم نیز شاعرم! سپس به اصطلاح، اشعارى در مذمت پیغمبر و اسلام بیان کرد. «1»

خطر «ابولهب» و همسرش براى اسلام و عداوت آنها منحصر به این نبود، و اگر مى‌بینیم قرآن لبه تیز حمله را متوجه آنها کرده و با صراحت از آنها نکوهش مى‌کند، دلائلى بیش از این دارد که بعداً به خواست خدا به آن اشاره خواهد شد.

 

پانویس:

     

  1. «قرطبى»، ج 10، ص 7324 (با کمى تلخیص)، همین مضمون را با تفاوتى «طبرسى» در «مجمع البیان»، ذیل آیات مورد بحث و «ابن اثیر» در «الکامل»، ج 2، ص60، و «درّ المنثور» و «ابوالفتوح رازى» و «فخر رازى» و «فى ظلال القرآن» در تفسیر این سوره نقل کرده اند.

منبع:

 

  • قرآن کریم/ ترجمه آیت الله مکارم شیرازی
  • کتابخانه مدرسه فقاهت  http://lib.eshia.ir/27591/1/523